Znaki czasu

Dokument na temat znaków czasu jest owocem pracy Międzynarodowej Grupy Refleksji przeprowadzonej w latach 1991-1995.

Kościół z woli Jezusa jest obecny w świecie jako sakrament jedności. Wynika z tego przede wszystkim obowiązek rozeznawania “znaków czasu”, czyli dostrzegania obecności Boga działającego przez swojego Ducha w historii. Równocześnie są to ślady już istniejącej komunii Boga z ludźmi w historii świata. Kościół jest zaproszony, żeby podjąć wysiłek poważnej refleksji nad aktualną sytuacją historii. Służy ona odkrywaniu, interpretowaniu i kontemplowaniu w wierze sposobów realizacji Bożego projektu zbawienia w historii ludzkości. Komunia kościelna jest obecna w niej jako historyczne “wydarzenie zbawcze”. Z czytania znaków czasu wynikają konkretne sposoby przeżywania “tajemnicy komunii” oraz “misja komunii”, wyrażająca się w stylu życia i działania. Od niej zależy jakość duchowość komunii, charakteryzująca historyczny obraz Kościoła i jego wiarygodność wobec świata, żeby przyjął i uwierzył w istniejące w Kościele Chrystusowe przesłanie komunii Boga-Człowieka.

Duchowa postawa starająca się czytać znaki czasu nie zawsze spotyka się ze sprzyjające temu wysiłkowi mentalnością. Nie sprzyja temu również różne rozumienie historii:

• fataliści twierdzą, że historia jest realizacją już postanowionego losu, uwarunkowanego słabością ludzkiej natury – jest to zatem wizja pozbawiona nadziei;
• cykliczna koncepcja historii widzi ją jako następujące po sobie kolejne, powtarzające się cykle wydarzeń – co również jest wizją bez nadziei;
• utopiści interpretują historię, jako następowanie po sobie rewolucyjnych skoków jakościowych w rozwoju ludzkości, których źródłem są dominujące w danym etapie historii utopie;
• ewolucyjna koncepcja historii widzi ją jako proces stałego dojrzewania ludzkości, który zmienia się dynamicznie, choć nie zawsze przebiega on w linearny sposób.

Także środowiska chrześcijańskie zajmują różne postawy w odniesieniu do doświadczenia historii, zresztą nie zawsze zgodne z postawą wiary:

• grupa spirytualistów jest przekonana do wizji historii, która powoduje wyobcowanie, gdyż odwołując się do wymiaru eschatologicznego widzi ją jako czas zasługiwania na ostateczną nagrodę, która przyjdzie wraz z powtórnym nadejściem Pana –nie widzi więc powodu, żeby angażować się w przemiany historyczne;
• grupa „historyczna”, podkreślając osobistą odpowiedzialność każdego za wcielenie wartości w życie, uznaje historię za owoc wysiłków ludzkich – gdyż zależy ona całkowicie od człowieka;
• grupa wyznawców prawdy o wcieleniu-transcendencji stara się odpowiedzialne budować historię, a równocześnie zdaje sobie sprawę, że jej działania krzyżują się ze staraniami Kogoś Innego – przez swoje zaangażowanie chcą więc być dobrym instrumentem Ducha Św. w dziele odnawiania oblicza tej ziemi.

Z ostatnią grupą łączy się bezpośrednio wysiłek czytania znaków czasu. Można to przeżywać w procesie zaprogramowanej refleksji lub jako intuicyjne rozeznawanie obecności działania Ducha Św. w istotnych wydarzeniach historii. W każdym przypadku jest to złączone z wsłuchiwanie się w głos Ducha Św., płynący z historii. Zakłada to, jak już wspomniano, znajomość, akceptację i zdolność interpretacji rzeczywistości w świetle wiary. Nowy sposób widzenia świata zależy przede wszystkim od perspektywy wiary. Istnieje jednak pewna trudność, wynikająca z niejednorodnego rozumienia “znaków czasu”. W konsekwencji także metody prowadzenia refleksji nad nimi nie zawsze są podobne. Widzimy tu jedną z przyczyn wciąż słabego upowszechnienia w Kościele duchowej praktyki czytania znaków czasu. Służba Animacji Wspólnotowej na podstawie wieloletniego doświadczenia podejmowanych wysiłków wyjaśnienia treści i metody tej duchowej praktyki doszła do sformułowań, które zostały zawarte w niniejszym dokumencie. Podstawę stanowią soborowe teksty oraz teologiczna wizja soborowych teologów, takich jak o. Marie-Dominique Chenu OP.

Grupa stara się, żeby przeżywać pogłębioną refleksję czytania znaków czasu przynajmniej co trzy, cztery lata. Dzięki temu zdobyła stosunkowo duże doświadczenie w tej dziedzinie, zarówno w odniesieniu do jej znaczenia, jak i stosowanej metody.

W ostatnich latach refleksje były poświęcone m. in. „solidarności”, jako ewangelicznej odpowiedzi na procesy globalizacji; „procesowi zjednoczenia Europy”; tzw. ruchowi „alterglobalistycznemu”. Treść tych dokumentów jest dostępny w podstawowych językach Grupy (angielski, hiszpański, francuski oraz włoski) w Sekretariacie Międzynarodowym.

Dokument nt. solidarności został przetłumaczony na język polski. Można go zamówić w sekretariacie Polskiej Grupy Promotorów.