Solidarność: jej sens, implikacje i wyzwania

Wśród różnych inicjatyw związanych z obchodami 50 rocznicy narodzin Ruchu dla Lepszego Świata i Służby Animacji Wspólnotowej powstała także ta międzynarodowa refleksja, poświęcona tematowi „solidarności”. Dla „Służby Animacji Wspólnotowej” niniejsze studium uzupełnia serię poprzednich refleksji, zbieżnych z obecną pracą.

O. Riccardo Lombardi, promotor Ruchu dla Lepszego Świata i Grupy, przykładał dużą wagę do solidarności. W swojej książce „Dla nowego świata” (1951 r.) z wielką jasnością wskazał na solidarność jako drogę przezwyciężającą ideologie i tak zideologizowane systemy społeczne, jak: indywidualistyczny kapitalizm oraz kolektywistyczny komunizm. Kiedy jeszcze słowo „solidarność” nie było w powszechnym użyciu i nie posiadało takiego znaczenia politycznego i kulturowego, jak dzisiaj, o. Lombardi pisał:

„Dokonując bilansu poprzedzających nas społecznych doświadczeń największych społecznych systemów, opracowanych przez ludzi wyemancypowanych od Boga w klimacie humanizmu, ukazują się w sposób nieunikniony dwa odcienie: sztandar wolności indywidualnej, który doprowadził w praktyce do wielu niesprawiedliwości; i sztandar sprawiedliwości kolektywistycznej, który  unicestwił w praktyce wszelką wolność. (…)

Ludzie dojrzali na doświadczeniach współczesnej historii pragną nowej formy życia wspólnego rzeczywiście harmonizującej w całość słuszne elementy tych dwóch poprzednich doświadczeń, a unikając ich defektów: wolność tak, ale bez dochodzenia do niesprawiedliwości i wyzysku słabszych; sprawiedliwość tak, ale bez unicestwiania wszelkiej wolności. Formułą, która dzisiaj jest w sercach wielu i czyni nas bardziej bliskimi niż w to wierzymy, jest taka: chcemy organizacji społecznej, która zachowa równocześnie wolność i solidarność; która zachowa wolność, ale ograniczy ją ludzką solidarnością, zachowa solidarność, ale nie dopuści do tego, żeby ona niszczyła wolność jednostek”. (…)

Tyle wolności, ile może jej być z solidarnością, i tyle solidarności, ile jej może być wraz z wolnością” 

(o. R. Lombardi, Dla lepszego świata, Rzym 1951, str. 59).

Nie brakowało polityków i myślicieli, którzy poszukiwali od dawna tzw. „trzeciej drogi”. Po upadku komunizmu (1989) nieokiełznany kapitalizm rozwinął się aż do zjawiska „globalizacji”. Polityka zarówno na poziomie narodowym, jak i światowym jest uzależniona od ekonomii do tego stopnia, że uczyniła z kultury zysku światową regułą życia społecznego. W tym kontekście, alternatywą dla „globalizacji” może być przede wszystkim solidarność.

Jest to zgodne z myślą zawartą w nauczaniu społecznym Kościoła, zwłaszcza z okresu od Piusa XII do Jana Pawła II. Encykliki “Centesimus Annus” i “Sollicitudo Rei Socialis” obstają za koniecznością solidarności, która jest rozumiana nie tylko jako cnota indywidualna, ale jako możliwość nowego fundamentu życia społecznego. Solidarność powinna stać się kulturą uniwersalną określającą nowy porządek świata. Prezentujemy ogólny schemat refleksji, który, mimo swoich naturalnych ograniczeń, pozwala dostrzec bogactwo tematu i jego wpływ na życie Kościoła i na zmiany społeczne. Dążenie do lepszego świata domaga się przeżycia nawrócenia, któremu Kościół może służyć, stając się przez to istotnym znakiem wskazującym kierunek rozwoju ludzkości, której pilnie potrzebuje współczesny świat. 

Całość opracowania została przetłumaczona na oficjalne języki Grupy. W sekretariacie Grupy Polskiej jest również dostępne polskie tłumaczenie tej refleksji.